چرخه رفتار و پاسخ جنسي

چرخه رفتار جنسي
پاسخ‌هاي فيزيولوژيك: پاسخ جنسي يك تجربه رواني فيزيولوژيك واقعي است. انگيختگي (arousal) هم با محركهاي روانشناختي ايجاد مي‌شود و هم با محرك‌هاي جسمي، ميزان تنش هم از لحاظ فيزيولوژيك تجربه مي‌شود و هم از لحاظ هيجاني و با ارگاسم (انزال) به طور طبيعي ادراك ذهني اوج واكنش جسمي و تخليه وجود دارد. رشد رواني-جنسي، نگرش روانشناختي نسبت به تمايلات جنسي، و نگرش به شريك جنسي مستقيماً با فيزيولوژي پاسخ جنسي انسان ارتباط دارند و برآن تاثير مي‌گذارند. مرد و زن طبيعي در مقابل تحريك جنسي يك رشته واكنشهاي فيزيولوژيك نشان مي‌دهند. متن ويرايش‌شده چاپ چهارم كتابچه تشخيص و آماري اختلالات رواني (2003) يك چرخه پاسخ چهار مرحله‌اي را مشخص نموده است.
مرحله 1: ميل جنسي(Appetitive يا Desire): اين مرحله از مراحلي كه صرفاً از طريق فيزيولوژي شناخته مي‌شوند متمايز است و گنجاندن آن در اين طبقه‌بندي نشان‌دهنده توجه روانپزشكان به انگيزش، سائق و شخصيت است. اين مرحله با تخيلات جنسي و ميل به برقراري رابطه جنسي مشخص مي‌شود.

بقيه در ادامه مطلب ...

مرحله 2: برانگيختگي: اين مرحله در اثر تحريك روانشناختي (تخيلي يا وجود فرد محبوب) يا تحريك فيزيولوژيك (نوازش يا بوسه) يا تركيب هردو ظاهر مي‌شود و شامل احساسات ذهني لذت است. درطي اين مرحله احتقان آلت مردانه به نعوظ منجر مي‌شود و احتقان آلت زنانه به ليزشدگي مهبل مي‌انجامد. نوك پستان در هر دو جنس برآمدگي پيدا مي‌كند، هرچند اين حالت در زنان شايع‌تر است. كليتوريس زن سفت و متورم مي‌شود و لبهاي كوچك درنتيجه پرخوني وريدي كلفت‌تر مي‌شود. برانگيختگي اوليه ممكن است چند دقيقه تا چند ساعت طول بكشد. با ادامه تحريك بيضه‌هاي مرد تا 50درصد بزرگتر مي‌شوند و بالا مي‌آيند. لوله محبلي زن در ثلث خارجي انقباض مشخصي مي‌يابند كه به سكوي ارگاسمي معروف است. انقباضات ارادي در گروه وسيعي از عضلات صورت مي‌گيرد. ميزان نبض و تنفس افزايش مي‌يابد و فشار خون بالا مي‌رود. اوج برانگيختگي از 30ثانيه تا چند دقيقه طول مي‌كشد.
مرحله 3: ارگاسم: اين مرحله اوج لذت جنسي است كه همراه با رفع تنش جنسي و انقباضات موزون عضلات ميان‌دوراه و اعضاء تناسلي لگن است. در مرد احساس ذهني انزال بصورت غيرقابل اجتناب سبب آغاز ارگاسم مي‌شود و پس از آن خروج با فشار مني صورت مي‌گيرد. ارگاسم در مردان همچنين با چهار يا پنج اسپاسم موزون پروستات، كيسه‌هاي مني، مجراي ترشحي بيضه‌ها و پيشابراه همراه است. در زنان ارگاسم با سه تا پانزده انقباض غير ارادي ثلث تحتاني مهبل و انقباض‌هاي قوي و پايدار رحم از عمق به طرف گردن رحم مشخص است. انقباضات غير ارادي اسفنكترهاي داخلي و خارجي مقعد هم در مرد و هم در زن رخ مي‌دهد. اين انقباضات و و ساير انقباضات در طي ارگاسم با فواصل زماني 8/0 ثانيه رخ مي‌دهد. ساير تظاهرات عبارتست از حركات ارادي و غير ارادي گروه وسيعي از عضلات ازجمله عضلات صورت و اسپاسم كارپوپدال، فشارخون دياسترليك و سيستوليك حدود 20 تا 40 ميليمتر جيوه افزايش مي‌يابد و ضربان قلب به 160 در دقيقه مي‌رسد. اركاسم 3 تا 25 ثانيه طول مي‌كشد و همراه با تيركي خفيف هشياري است.
مرحله 4: فرونشيني: شامل رفع احتقان خوني اعضاي تناسلي (فروخوابيدگي) است كه بدن را به حالت سكون قبلي باز‌مي‌گرداند. اگر ارگاسم روي دهد مرحله فرنشاني سريع و همراه با احساس ذهني خوشي، آرميدگي كلي و تمدد ماهيچه‌اي است ولي اگر ارگاسم رخ ندهدفرونشيني ممكن است 2 تا 6 ساعت طول بكشد و همراه با تحريك پذيري و ناراحتي باشد.،پس از ارگاسم مرد يك دوره بي‌پاسخي دارد كه ممكن است چند دقيقه تا چند ساعت طول بكشد در طي اين دوره فرد قدرت ارگاسم ديگري ندارد ولي زنان دوره بي‌پاسخي ندارند و مي‌توانند ارگاسم‌هاي متعدد و پياپي داشته باشند.
بهداشت جنسي(Sexual Health)
تعريف سازمان جهاني بهداشت از بهداشت جنسي اين چنين است: «هماهنگي و سازگاري جنبه‌هاي جسمي، عاطفي، عقلاني و اجتماعي امور جنسي انسان، به‌گونه‌اي كه شخصيت، روابط و عشق را ارتقاء داده و پربارتركند». بنابراين بهداشت جنسي رويكردي مثبت به امور جنسي در انسان است و به پربارتركردن زندگي و روابط بين فردي اشاره دارد و فقط به مشاوره و مراقبت از باروري و بيماري‌هاي جنسي خلاصه نمي‌شود. تحقق بهداشت جنسي براي هركس به اين معناست كه فرد بتواند زندگي توام با اخلاقيات فردي و اجتماعي داشته باشد و درعين حال بتواند از رفتار باروري خود لذت برده و آنرا كنترل كند. از عواملي كه موجب مهار پاسخ جنسي و اختلال در روابط جنسي مي‌شود مثل ترس، باورهاي غلط، شرمف احساس گناه و از بيماري‌ها،‌ اختلالات جسمي و نارسايي‌هايي كه با عملكرد باروري و جنسي تداخل دارند دور باشد. بهداشت جنسي توانايي فرد براي بيان امور جنسي خود، در چارچوب نظام ارزشي جامعه،‌قوانين، اعتقادات و فرهنگ جاري، بدون ترس از عفونت‌هاي مقاربتي، حاملگي‌هاي ناخواسته، اعمال زور، خشونت و تبعيض است. بهداشت جنسي يعني توانايي داشتن زندگي جنسي آگاهانه، لذت‌بخش و بي‌خطر كه براساس بيان مثبت ويژگي‌هاي جنسي و احترام متقابل در روابط جنسي بوجود آمده باشد. دراين‌صورت بهداشت جنسي نه تنها لذت‌بخش است بلكه ارتباطات و روابط بين فردي را نيز تقويت مي‌كند.

چرخه پاسخ جنسي
توليد مثل يكي از صفاتي است كه موجود زنده را مشخص مي‌كند. در شرايط مناسب انواع مختلف موجودات زنده قادر به توليدمثل از يك نسل به نسل بعدي هستند. اين فرايند يعني توليدمثل وابستگي به چرخه طبيعي رفتار جنسي و عملكرد جنسي داردد كه در نهايت از اتحاد يك تخم ماده و يك اسپرماتوزوئيد نر (لقاح) شكل مي‌گيرد. هم در مرد و هم در زن اندام‌هاي دستگاه توليدمثل را مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد:
1-غدد تناسلي (بيضه و تخمدان)- كه عمل دوگانه توليد سلول‌هاي نطفه (اسپرماتوزوئيد و تخمك) و هورمونها (تستوسترون، استروژن و پروژسترون) را انجام مي‌دهند.
2-يك سري مجاري براي عبور سلول‌ها- درجنس مذكر بخشي از دستگاه مجاري (آلت تناسلي مرد) تغييرشكل پيداكرده تا بتواند سلولهاي نطفه را به داخل بدن جنس ماده انتقال دهد و درجنس ماده بخشي از دستگاه مجاري (رحم) به خاطر تغذيه و رشد انسان جديد تغيير شكل پيدا كرده است. چرخه عمل جنسي و باروري ارتباط مستقيم با بلوغ دارد كه توسط هورمونهاي آدنوهيپوفيز برقرار مي‌شود، اندامهاي توليدمثل از نظر عملي و كاركردي بالغ مي‌شوند. اين امر بين سنين 12 تا 14 سالگي در دختران و 14 تا 16 سالگي در پسران در مناطق معتدل اتفاق مي‌افتد. اين فرايند در مناطق گرمتر زودتر و در مناطق سردتر ديرتر اتفاق مي‌افتد. با پيشرفت بلوغ به مرحله نوجواني مشخصات جنسي ثانويه ظاهر مي‌گردند. اين مشخصات شامل كلفتي و بلندي صدا (وابسته به رشد حنجره)، رشد اندامهاي تناسلي خارجي، پهن شدن لگن در دخترها (براي مناسب ساختن آن براي آبستني و زايمان)، توزيع مو بر روي صورت و تنه، رشد غدد پستاني و برقراري دوره عادت ماهانه‌اند.
تمايل جنسي بهنجار
عوامل مختلفي در تعيين تمايلات جنسي انسان نقش دارند شامل عوامل تشريحي، فيزيولوژيك و هورمونال، روانشناختي، عوامل اجتماعي و فرهنگي كه فرد در آن زندگي مي‌كنند، روابط فرد با ديگران و تجارب رشدي در طول دوران زندگي. اين تمايلات دربرگيرنده ادراك مردانگي يا زنانگي و تمام افكار، احساسات و رفتارهاي مرتبط با ارضاي جنسي و توليدمثل نظير جذابيت يك فرد براي ديگري است. تمايل جنسي بهنجار (normal sexuality) شامل احساس ميل جنسي، رفتاري كه موجبات لذت فرد و شريك جنسي‌اش را فراهم مي‌آورد، و تحريك اعضاي جنسي اوليه، همراه با مقاربت است. در اين فرآيند احساس نامناسب نگاه يا اضطراب وجود ندارد و از سر اجبار نيست و به شيوه هاي غيرمعمول اتفاق نمي‌افتد و درآن فرد يا شريك جنسي دچار درد و زحمت خارج از معمول نيست.
تمايلات رواني- جنسي
تمايلات جنسي فرد چنان با كل شخصيت و ويژگي‌هاي عاطفي هيجاني و تفكرات او درهم آميخته‌اند كه صحبت از تمايلات جنسي بعنوان پديده‌اي مستقل تقريباً غيرممكن است. بنابراين اصلاح رواني-جنسي (Psycho-sexual) براي توصيف رشد و كاركرد شخصيت و تاثير تمايلات جنسي برآن به كار مي‌روندو نشان‌دهنده تاثيرات متقابل وضعيت جنسي بر ويژگي‌هاي شخصيتي و مولفه هاي روانشناختي بر عملكرد فعاليت جنسي است. افراد ممكن است از فعاليتهاي جنسي براي امتناع نيازهاي غيرجنسي مانند احساس وابستگي، پرخاشگري، قدرت و شان و مقام استفاده كنندكه دراين صورت عمل جنسي از مفهوم اوليه خود خارج و درخدمت فرآيند ثانوي و نيازهاي رواني فرد درمي‌آيد. علي‌هذا ممكن است نيازها و تكانه‌هاي جنسي و غيرجنسي تواماً موجب انگيزش رفتار فرد شوند كه تحليل آن به درك انگيزه‌هاي زيربنايي فردي و تعامل آنها بستگي دارد.
عوامل رواني جنسي
تمايلات جنسي هر شخص بستگي به چهار عامل رواني جنسي پيوسته به هم دارد: هويت جنسي، جنسيت فرد، جهت‌گيري جنسي و رفتار جنسي. اين عوامل درتكامل، رشد و. عملكرد شخصيت تاثير مي‌گذارد. تمايلات جنسي چيزي فراتر از نزديكي جسمي خواه با مقاربت يا بدون آن و چيزي كمتر از تمام رفتارهاي معطوف به كسب لذت است كه بطور خلاصه تشريح مي‌گردد.
جنسيت: به الگوي خصوصيات جنسي زيستي، كوروموزومها، دستگاه تناسلي خارجي، دستگاه تناسلي داخلي، تركيب هورمونها، غدد جنسي و خصوصيات جنسي ثانويه شخص اطلاق مي‌گردد. درفرآيند رشد طبيعي اين خصوصيات الگويي منسجم به وجود مي‌آورند به طوري كه شخص درمورد جنسيت خود ترديدي ندارد.
هويت جنسي: كه به احساس مردانگي يا زنانگي فرد گفته مي‌شود. تقريباً هر كودكي در 2تا3سالگي اعتقاد محكمي در مورد مونث يا مذكر بودن خود پيدا مي‌كنند ولي با اين حال حتي اگر رشد جنسي طبيعي باشد، حسن نرينگي يا مادينگي فرد كامل نيست و بايد تكامل يابد. هويت جنسي ناشي از رشته سرمشق‌هاي بيشماري است كه اعضاي خانواده، معلمين، دوستان و پديده‌هاي فرهنگي ناشي مي‌شود. خصوصيات جسماني ناشي از جنسيت زيستي فرد –نظير ظاهر و شكل بدن و ابعاد فيزيكي- با سيستم ظريفي از محرك‌ها ازجمله پاداش و تنبيه و برچسب‌هاي جنسيتي والدين ارتباط دارد و از حاصل اين ارتباط هويت جنسي پديد مي‌آيد بنابراين هويت جنسي در اثر عوامل زير پديدار مي‌گردد:
نگرش فرهنگ موجود و نگرش‌هاي والدين، دستگاه تناسلي خارجي كودك و عوامل ژنتيكي كه از لحاظ فيزيولوژيك تا هفته ششم زندگي جنيني فعال است. هرچند نفوذ عوامل خانوادگي، فرهنگي و زيستي ممكن است در ايجاد حس نرينگي و مادينگي مهم بوده و آنرا پيچيده مي‌نمايد. افراد معمولا با جنسيت زيستي خود همانند سازي كرده و تقريباً حس مطمئني از هويت خود پيدا مي‌كنند، يعني به هويت جنسي پايدار دست مي‌يابند.
نقش جنسي (Gender Role): بيان‌كننده بخشي از نگرشها، رفتارها، انتظارات و وظايف تعريف شده فرهنگي و اجتماعي براي زنان و مردان مي‌باشد. رفتار نقش جنسي مربوط به هويت جنسي است و تا حدودي ممشتق از ان است. نقش جنسي در هنگام تولد ايجاد نمي‌شود بلكه به‌تدريج از طريق تجاربي كه شخص در برخورد و تعامل اتفاقي و پيش‌بيني نشده بدست ‌‌مي‌آورد، ازطريق دستورات و تلفيقات آشكار و از طريق نتيجه‌گيري‌هاي شخصي شكل مي‌گيرد. حاصل معمول اين روند هماهنگي هويت جنسي و نقش جنسي است.
جهت‌گيري جنسي(sexual orientation) عبارتست از ترجيح يا جاذبه تحريك‌آميز و رومانتيك براي داشتن روابط جنسي با جنس مخالف، موافق يا هردو جنس.
رفتار جنسي(sexual Behavior) فعاليتهايي هستند كه به بيان امور جنسي هر فرد اشاره دارند.
امور جنسي(sexuality) يك تجربه كامل جنسي است كه هم احساسات/عواطف و هم مغز و جسم را درگير مي‌كند و فقط به دستگاه تناسلي خلاصه نمي‌شوود و در تمامي آنچه از آن بعنوان انسان نام مي‌بريم تجلي مي‌يابد و ارزش‌ها، نگرش‌ها، رفتار، ظاهر فيزيكي، باورها، عواطف، علايق، جنبه‌هاي روحاني انسان، شخصيت و نيز طريق اجتماعي شدن ما را دربرمي‌گيرد.
براي درك بهتر از امور جنسي و تكامل آن در انسان ناگزير بايد مجموعه وجودي انسان را كه شامل اجزاي جسمي مثل ژنتيك، هورمونها، تغييرات زيست شناختي بين زن و مرد، تغييرات فيزيولوژيك و...، رواني شامل احساسات فرد نسبت به خود و ديگران، هويت جنسي و توانايي بيان احساسات خود، قبول امور جنسي بعنوان جزئي از زندگي و ... ، اجتماعي شامل ارتباط بين خود و ديگران، دوستي، عشق، ازدواج، فرهنگ، قوانين و ...، فطري و معنوي شامل مذهب، ارزش‌ها و باورها و ... مي‌باشد، درنظر گرفت.

مرتبط باموضوع :